Elma

KARAMAN İLİ ELMA ÜRETİMİ
Prof. Dr. Osman ÇEVİK
Giriş

Elma yetiştiriciliğinin tarihi Milattan Öncesine kadar uzanmaktadır. Elmanın anavatanı, Anadolu’yu da içine alan Güney Kafkaslardır. Ülkemiz genelinde kültür elması yetiştiriciliği yapılmakta ve Kuzey Anadolu, Karadeniz Kıyı Bölgesi ile İç Anadolu ve Doğu Anadolu yaylaları arasındaki geçit bölgeleri ve Güneyde Göller Bölgesi elmanın önemli yetiştiricilik alanlarını oluşturmaktadır.
Elma; yılın 12 ayında var olabilen, kürü, sirkesi, meyve suyu, vitaminleri, bedenin dengesi için çok gerekli enzimleri, hayati asitleri ve faydalı mineralleri içeren sağlık için önemli bir meyvedir. Günümüzde pek çok doktor elmayı soframızdan eksik etmememizi tavsiye etmektedirler.

Dünya’da Elmacılık
Dünya’da çok geniş yayılma alanı gösteren elmanın yetiştiriciliği, Güney ve Kuzey yarımkürenin 40° ve 50° kuzey enlemlerinde, Avrupa ve Kuzey Amerika’da 30° ve 40° kuzey enlemlerinde, Asya’da 20° ve 40° güney enlemlerinde güney yarımkürede yoğunluk kazanmıştır.
Son yıllarda dünyada elma dikili alanları ile elma üretiminde önemli artışlar olmuştur. 2009 yılında yaklaşık 62 milyon 57 bin ton olan dünya elma üretimi %14’lük artış sağlayarak 2014 yılında 70 milyon 883 bin tona ulaşmıştır. 2014 yılı Aralık ayı itibari ile dünyada üretilen 70 milyon 883 bin ton elmanın yaklaşık 2 milyon 480 bin tonu (%3,5’i) ülkemizde üretilmekte ve bu hali ile Türkiye elma üretiminde dünyada Çin ve ABD’den sonra 3. sırada yer almaktadır.

Yıllara İtibari ile Dünya Elma Üretim Miktarları (Bin Ton)

Üretim 2009/2010 2010/2011 2011/2012 2012/2013 2013/2014 2014 Aralık
Çin 31.681 33.263 35.985 38.500 39.680 37.800
Avrupa Birliği 12.096 10.981 12.338 12.207 11.974 13.300
Birleşik Devletler 4.280 4.175 4.231 4.049 4.693 4.877
Türkiye 2.782 2.600 2.700 2.900 3.128 2.480
Hindistan 1.777 2.891 2.203 2.200 2.200 2.200
Rusya 1.230 910 1.124 1.264 1.416 1.550
Şili 1.370 1.431 1.360 1.420 1.310 1.410
Brezilya 1.279 1.339 1.336 1,335 1.335 1.335
Ukrayna 897 954 1.127 1.120 1.120 1.120
Güney Afrika 781 767 813 907 900 910
Diğer 3.916 4.123 4.056 3.735 4.061 4.081
Toplam 62.057 63.334 67.273 69.637 71.589 70.833
 

Kaynak: http://apps.fas.usda.gov/psdonline/circulars/fruit.pdf;tuik.gov.tr

 

Türkiye’de Elmacılık
Dünya üzerinde geniş alanlarda üretimi yapılan elma, son yıllarda ülkemizde de büyük artış göstererek çiftçilerin önemli tarımsal uğraşlarından biri haline gelmiştir. Türkiye’nin ekolojik şartlarının uygun olması nedeniyle hemen hemen her yerinde yetiştirilebilmekle birlikte son yıllarda belirli bölgelerde yoğunlaşmış durumdadır. Elma, ülkemizde yumuşak çekirdekliler grubundaki en fazla üretim miktarı olan üründür. 2002 yılında 2 milyon 200 bin ton olan elma üretim miktarı 2013 yılında 3 milyon 128 bin tona ulaşmış, 2014 yılında ise etkili olan don olayları sebebi ile üretim miktarı 2 milyon 480 bin  ton olarak gerçekleşmiştir.

 

Yıllara İtibariyle Türkiye Elma Üretim Miktarı

Yıllar Üretim (Bin Ton)
2002 2.200
2009 2.782
2010 2.600
2011 2.700
2012 2.900
2013 3.128
2014 2.480
 

Kayanak:  www.tuik.gov.tr

Türkiye elma üretiminde dünyada üçüncü sırada yer almasına rağmen, iç pazarda elmanın

çok tüketilmesi ve ihracat konusunda elma üreticilerinin yeterli bilgiye sahip olamamaları ve

mesleki birlikteliğin henüz ülkemizde sağlanamamış olması gibi sebeplerle dünya elma ticaretinden

yeterli pay alamamaktadır. Elma üretiminde ilk sıralarda yer alan ülkemiz elma ihracatında otuzlu

sıralarda yer almaktadır.

TÜİK Konya Bölge Müdürlüğü’nün açıkladığı verilere göre, 2014 yılında Karaman’da

toplam 209 bin 619 dekar alanda Amasya, Golden, Starking, Grannysmith ve diğer elma türlerinden

331.312 ton elma üretilmiştir. Karaman bu üretimle Türkiye’nin toplam elma üretiminin yüzde

13,4’ünü tek başına karşılayarak Türkiye’de en fazla elma üretilen ikinci il olmuştur. Üretimde

birinci sırada 223.648 dekar alanda 646.266 ton (yüzde 26,1) elma üretimi ile Isparta, üçüncü sırada

138.877 dekar alanda 219.822 ton (yüzde 8,9) elma üretimi ile Antalya yer almıştır. Konya ise

95.316 dekar alanda 60.538 (yüzde 2,4) ton elma üretimi ile Bursa’yla (39.199 dekar, 60.538 ton)

birlikte onuncu sırada yer almıştır. 2014 yılında ülke genelinde ise toplam 1 milyon 714.169 dekar

alanda 2.480.444 ton elma üretilmiştir.

2014 yılında Karaman, toplam 10.648.827 elma ağacı ile Türkiye’deki elma ağacının yüzde

16,1’ini kapsayarak en fazla elma ağacı sayısına sahip il olmuştur. İkinci sırada ise, 7.931.413

(yüzde 12) elma ağacı ile Niğde, üçüncü sırada 7.251.920 (yüzde 11) elma ağacı ile Isparta yer

almıştır. Konya ise 3.605.168 (yüzde 5,5) elma ağacı ile beşinci olmuştur. 2014 yılında Türkiye’deki

toplam elma ağacı sayısı ise 66.135.541 olmuştur.

Karaman’da Elma Üretimi

Elma üretimi bakımından Karaman, kış aylarının soğuk/soğuk ılıman iklimi ile 0°C’nin

altında kaldığı süreleri açısından elma yetiştirmede uygun iklimsel özelliğe sahiptir. Ayrıca elma

yaz mevsiminin yüksek yaz sıcaklıklarında zarar gören bir meyve olması bakımından yine ilin yaz

mevsimi sıcaklıkları da elma üretimi için uygunluk göstermektedir.

Karaman’da pazara yönelik elma üretimi 1950’li yıllarda yabani elmaların aşılanması ile

başlamış, daha sonra çöğür üzerine aşılı Starking, Golden ve Amasya çeşitlerinden oluşan fidanların

getirilip dikilmesi ile 1955 yılında 30 hektar kapama elma bahçesi alanına ulaşılmıştır. Elmacılığın

karlı bir üretim kolu olması sebebiyle 1969 yılında çiftçilerimizin taleplerini karşılamak amacıyla

Karaman Meyve Fidanlığının tesis edilip  elma fidan üretimine başlanmıştır. 1990 yılından sonra İl

Özel İdaresi ile Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfından sağlanan kaynaklardan çiftçilerin

fidan ihtiyaçlarının karşılanması ve Tarım ve Köy İşleri Bakanlığınca verilen desteklerle kapama

elma bahçeleri tesisi hızla artmış 2012 yılına gelindiğinde 23.122 hektar kapama elma bahçesine

ulaşılmıştır.

1985 yılında çöğür üzerine aşılı zayıf gelişen çeşitlerin aşılı olduğu elma fidanları dikilmeye

başlanan ilimizde, 1990–1995 yılları arasında MM 106 ve MM 111 klon anaçları üzerine aşılı zayıf

gelişen çeşitlerle, 1999 dan sonra M 9 klon anaçları üzerine aşılı ekonomik değeri olan yeni

çeşitlerle bahçeler tesis edilmiştir.

Elma yetiştiriciliğinde köklü bir geçmişe sahip olan Karaman, son yıllarda hızla bodur ve

yarı bodur elmacılığa geçmektedir. Ancak dikili elma bahçelerinin yenilenmesi çalışmaları hem

maliyeti artırmakta, hem de zaman almaktadır.

Halen M 9 ve MM 106 anaçları üzerine aşılı Jerseymac, Summer Red, Redstar, Gala,

Redchief, Scarlet Spur, Starkrimson, Starkspur Golden, Golden Rainders, Topred, Jonagold,

Braeburn, Granny Smith ve Fuji gibi çeşitler ile damlama sulama sistemlerinin kurulu olduğu elma

bahçeleri tesis edilmektedir.

Karaman’da üretimi yapılan elmanın ilçelere dağılımı aşağıdaki tabloda verilmiştir. 2013 yılı istatistiklerine göre Karaman’da elma üretiminin %71,2’si Merkez’de yapılmakta, Ayrancı ilçesi %24 ile ikinci sırada yer almaktadır. Elma üretiminin en az yapıldığı ilçe ise üretime %0,2 katkı sağlayan Kâzımkarabekir ilçesidir.

2013 Yılı Verilerine Göre Karaman’ın İlçelerinin Elma Dikim Alanı, Üretim Miktarı ve İlçelerin Üretim Miktarına Katkılarına İlişkin Değerler

İlçeler Alan (Dekar) Üretim (Ton) %
Merkez İlçe 171.871 406.835 71,2
Ayrancı 11.506 136.873 24,0
Sarıveliler 10.318 12.905 2,3
Ermenek 8.565 8.271 1,4
Başyayla 4.119 5.293 0,9
Kazımkarabekir 1.592 1.302 0,2
Total 207.971 571.479 100
Kaynak: www.tuik.gov.tr  
         

 

Aşağıdaki tabloda Türkiye’de ve Karaman’da elma türlerine göre meyve veren ağaç sayısı, ağaç başına ortalama verim ve üretim miktarlarının karşılaştırılmalı durumu verilmiştir.

Türkiye ve Karaman İli Elma Üretim İstatistikleri

  Meyve Veren Ağaç Sayısı Ağaç Başına Ortalama Verim (kğ) Üretim (Ton)
Karaman
  2013 2014 2013 2014 2013 2014
Amasya Elması 30.000 20.000 42 29 1.247 580
Golden 1.090.738 1.099.408 68 49 74.314 53.712
Grannysmith 284.869 307.410 77 50 21.929 15.496
Starking 4.015.025 4.096.635 73 49 292.295 200.311
Diğer 2.368.810 2.791.100 77 22 181.694 61.213
TOPLAM 7.789.442 8.314.553 73,37 39,85 571.479 331.312
Türkiye
Amasya Elması 4.138.425 4.150.790 59 27 245.849 111.722
Golden 10.828.607 10.872.024 76 65 825.935 704.104
Grannysmith 2.173.564 2.487.445 56 43 122.508 107.927
Starking 16.679.266 16.792.539 81 65 1.353.733 1.094.436
Diğer 13.257.629 14.361.792 44 32 580.425 462.255
TOPLAM 47.077.491 48.664.590 66,45 50,97 3.128.450 2.480.444
Kaynak: www.tuik.gov.tr
               

 

Tablodan da görüleceği üzere Karaman’da elma üretiminin önemli bir yeri bulunmaktadır. 2013 yılı verilerine göre İlimiz ağaç başına ortalama verimi ülke veriminin üstünde iken 2014 yılındaki don olayları sebebiyle bu oran oldukça aşağılara düşmüştür. Yine Karaman’da 2013 yılındaki elma üretimi Türkiye üretiminin %18,27’sini oluştururken 2014 yılında bu oran %13,36’ya gerilemiştir. Bilindiği üzere verimi etkileyen bir çok unsur bulunmaktadır. Özellikle iklim ile toprak yapısı verimi etkileyen temel unsurdan ikisidir.

Karaman’da Elma İşleme, Depolama ve Paketleme Durumu
Ülkemizde elmanın büyük bir bölümü taze olarak tüketilmekle birlikte; başta meyve suyu, konsantresi ve püresi olmak üzere pekmez, sirke, reçel, marmelat, çay, cips ve elma kurusu gibi yan ürünleri de elde edilmektedir. İlimizde meyve suyu üreten bir fabrika bulunmaktadır.


Karaman’da üretimi gerçekleştirilen elmanın belirli bir miktarı hasat esnasında pazarlanmakta, önemli bir miktarı ise ürün fiyatının daha yüksek olduğu kış ve ilkbahar aylarında pazarlanmak üzere depolanmaktadır. Karaman bölgesinde depolama faaliyetleri, özel sektör ve tarımsal kooperatifler tarafından inşa edilen modern soğuk hava depolarında yapılmaktadır.
Karaman’da soğuk hava depolarının kapasiteleri, Türkiye’de olduğu gibi, ihtiyacı karşılayamamaktadır. Elma için soğuk hava deposu ihtiyacı 200.000 ton civarındadır. Ancak Karaman’da bulunan soğuk hava depolarının kapasiteleri 109 bin 600 ton civarındadır.
Elma sektörünü en büyük sorunlarından biri de tasnifleme ve paketleme tesislerinin yetersizliğidir. Tüketicinin taleplerine uygun olarak elmaların tasnif ve paketlenmesinin yapılması amacıyla Karaman’da elma tasnif yerleri kurulmuş ancak henüz yeterli düzeyde değildir.

Karaman’da Elma Üretiminde Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri
•Ülkemizin don kuşağında bulunmasına paralel olarak Karaman da ortalama 2-3 yılda bir don tehlikesi (özellikle ilkbahar geç donları) yaşamaktadır. Bu da verimi düşürmek, üretim potansiyeline ulaşmada problem oluşturmaktadır. Bunun için üreticiler donla mücadelede bilinçlendirilmeli ve erken uyarı sistemleri yaygın olarak kullanılmalıdır.
•Sınıflandırma ve paketleme tesislerinin yetersizliği nedeni ile üretilen elmanın büyük kısmı geleneksel yöntemlerle tasnif edilmektedir. Bu durumu ortadan kaldırmak için elma tasnif, etiket ve ambalajlama işlemleri için hızla yeni tesisler kurulmalıdır.
•İlimizde mevcut soğuk hava depolarının yetersizliği nedeni ile üretilen elmanın yaklaşık %50’si depolanabilmektedir. Üretilen elmaları uygun ortamda depolayabilmek için üretim miktarına uygun oranda soğuk hava depoları kurulmalıdır.
•Kooperatifleşmenin olmaması elmacılık faaliyetlerinin il bazında yönetilmesi ve diğer elma üreticileri ile birlikte düzenlenen organizasyonlarda söz sahibi olunması açısından sorun oluşturmaktadır. Standartlaştırma faaliyetleri eksik, pazara göre üretim yapılmamakta ve talep konusunda yeterli bir çalışma yapılmamaktadır. Bu sorunları gidermeye yönelik olarak, teknolojik imkanlardan istifade edilerek, pazara uygun nitelik ve miktarda üretim yapılması sağlanmalıdır.
•Üreticilerin eğitim eksikliği nedeni ile verim ve kaliteyi olumsuz etkileyen faktörleri ortadan kaldırmak için eğitim ve bilgilendirme faaliyetleri aralıklarla tekrarlanmalıdır.
•Elma destek kapsamına alınmalı ve elma ihracatına verilen teşvikler arttırılmalıdır.
•İhracata yönelik üretim desteklenerek dış pazarlarda satılmasına yönelik faaliyetler artırılmalıdır.

Kaynakça

  1. Osman Çevik, Murat BAY, Mustafa Mortaş, Murat Öz ve N. Kemal Erdemir (2015).Rekabet, Finansman ve Pazarlama Perspektifinden Karaman’da Elmacılık Sektörünün Durumu. Karaman Saray Kırtasiye Matbaacılık Tic. San. Ltd. Şti.
  2. Orhan Özçatalbaş, Zuhal Turhanoğulları ve İlkay Kutlar (2009). “Dünya Elma Üretim Sektörünün Genel Durumu ve Gelişmeler”, Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, Cilt:2, Sayı:1.
  3. A. Haşim Keskin, Aydın Akın ve Ender Kaya (2009). “Konya İli Çumra İlçesi Klonal Anaçlı Elma Yetiştiriciliğinin Durumu ve Sürdürülebilirliği”, Tarım Bilimleri Araştırma Dergisi, Cilt: 2, Sayı:1.
  4. Şener Eren, Refik Kiraz, Fevzi Tosun ve Hikmet Doğru. Karaman İli Elme Üretimi, Yapılan Çalışmalar, Sorunlar ve Çözüm Önerileri.
  5. www.karamantarim.gov.tr
  6. www.tuik.gov.tr
  7. http://apps.fas.usda.gov/psdonline/circulars/fruit.pdf
  8. http://www.careers.ox.ac.uk